Thánh địa Lalibela – kỳ quan thứ 8 của nhân loại

Thánh địa Lalibela – kỳ quan thứ 8 của nhân loại

May 25, 2018 0 By Nga Truong

Thành phố núi Lalibela bé nhỏ được mệnh danh “Jerusalem Mới” của những người hành hương trên lục địa đen. Vùng đất thuộc Ethiopia, ở độ cao 2.500m, là thánh địa của những kỳ quan thời trung cổ: những giáo đường kỳ vĩ – đưọc Tổ chức UNESCO công nhận là di sản thế giới vào năm 1978.

Dấu ấn của một nền văn minh rực rỡ thời trung cổ còn lưu lại, khiến chúng ta cảm thấy choáng ngợp và thán phục về khái niệm thẩm mỹ lẫn trinh độ kỹ thuật tài hoa của người xưa, một khi được tận mắt nhìn thấy. 11 tòa thánh đường lá 11 kiệt tác của kiến trúc và điêu khắc bằng đá núi lửa nguyên khối, được xây dụng cách nay gần 800 năm, dưới thời đức vua Lalibela, một vị vua tài ba thuộc dòng dõi vương triều Zagwe. và Thánh địa Lalibela hiện nay được xem là  kỳ quan thứ 8 của nhân loại

Cuối thế kỷ thứ 12, năm 1181, ở thành phố Roha thuộc tỉnh Wollo của Ethiopia, một hoàng tử chàọ đời. Chiếc nôi hoàng gia lúc đó bỗng xuất hiện một đàn ong lớn, liên tục bay chung quanh. Điềm báo kỳ lạ này được giải nghĩa rằng tương lai đứa trẻ chắc chắn là một vị vua và đàn ong chính là những chiến sĩ bảọ vệ ngai vàng sau này. Do vậy, hoàng tử được đặt tên Lalibela, có nghĩa là “những con ong nhận ra đấng tối cao của chúng”. Theo truyền thuyết, vị hoàng tử trẻ tuổi Lalibela bị hôn mê do uống phải độc dược của người anh trai, hoàng tử Harbay, vì lòng đố kỵ về ngôi báu tương lai mà mình được định sẵn. Giấc ngủ đã đưa Lalibela đến gặp các thiên thần và được diện kiến Chúa trời. Chàng được Chúa dạy phải trở về Roha để xay dựng Jerusalem thứ hai với những thánh đường kỳ vĩ mà thế gian chưa từng có. Ngài còn hướng dẫn hoàng tử cách thiết kế, sắp đặt vị trí cũng như cách trang trí toàn bộ các thánh đường này. Từ đó, với sự trợ giúp của các thiên thần, những giáo đường đồ sộ bằng đá núi lửa nguyên khối dần dần thành hình. Những công trình này, theo các chuyên gia khoa học ước tính, cần phải huy động đến 40.000 nhân công mới có thể thực hiện nổi. Đặc biệt là kỹ thuật xây dựng khéo léo đến nay vẫn còn là một thách đố với các công trình sư!

Thánh địa Lalibela - kỳ quan thứ 8 của nhân loại - Ảnh 1

 

Công trình được thực hiện suốt 24 năm trong thời gian tại ngôi của vua LalibeỊa (1181 – 1221),11 nhà thờ được chạm khắc cả bên trong lẫn ngoài, trực tiếp từ đá núi tự nhiên, với một trình độ kỹ thuật rất cao. Các nội thất cũng được trang trí bằng rất nhiều bích họa chủ đề tôn giáo, cả trên trần lẫn tường nhà. Có hai loại hình nhà thờ đá tại đây: loại thứ nhất được đẽo từ một hay nhiều vách đá dựng đứng, kết qụả là một phần công trình vẫn còn gắn liền với khối đá nguyên thủy. Loại thứ hai tạo nên một kiến trúc độc lập, bằng cách cắt gọt một khối đá và tách rời công trình mới ra bằng một vòng hào sâu đào chung quanh. Có lẽ những người thợ thủ công đã đào các đường mương sâu đến chân tảng đá, rồi sau đó chạm khắc loại bỏ từ từ, tạo ra mặt ngoài rồi lần sâu đến nội thất công trình. Hai nhóm nhà thờ Lalibela tọa lạc ở hai bên dòng sông Jordan. Được bao phủ bởi bức màn huyền thoại với rất nhiều truyền thuyết, các nhà thờ là địa chỉ tập trung hàng ngàn tín đồ Cơ đốc. Roha, sau khi các giáo đường uy nghi được xây dựng, cũng từ đó mang tên vị vua phi thường: Lalibela. Tại đây, đạo Cơ đốc phát triển mạnh từ thế kỷ thứ 9 và hầu như 100% cư dân là những tín đồ Cơ đốc chính thống.

Nhóm nhà thờ phía Tây, nhóm này gồm 6 nhà thờ thuộc phía Tây sông Jordan: Golgotha, Mika’el, Maryam, Meskel, Danaghel và Medhane Alem. Một mê cung những hang động, đường hầm, hành lang, lối đi hẹp dưới lòng đất nối liền các nhà thờ với nhau, giúp các tu sĩ đi lại làm phận sự tránh khỏi những con mắt dòm ngó từ bên ngoài.

•        Nhà thờ lớn nhất Medhane Alem là nơi hầu hết khách du lịch đều ghé thăm. Với dáng dấp của một đền thơ Hy Lạp, ngôi thánh đường đặc sắc được những hàng cột cao vuông vức bao quanh, chưa kể một dàn cột chữ nhật đồ sộ nâng đỡ phần mái bên trong. Một góc nhà thờ có ba phần mộ của Abraham, Isaac và Jacob (ba nhân vật của Kinh Thánh).

•      Nhà thờ Maryam (House of Maria) nhìn xuống thành phố từ ngọn núi cao nhất, là tặng vật được dâng cho Đức Mẹ Maria. Ngôi thánh đường độc lập trong một vuông sân rộng, cách Medhane Alem vài phút đi bộ. Đứng nơi đây, bạn thấy như mình đang ở đỉnh cao nhất thế giới (dẫu sao Ethiopia cũng được mệnh danh “Nóc nhà của châu Phi”). Cứ mỗi bước chân, bạn sẽ cảm nhận sự mệt mỏi do thiếu hụt oxy trong không khí. Maryam là nơi được yêu thích nhất không chỉ với tăng lữ Lalibela, mà còn với hàng ngàn người hành hương xếp lớp trong sân giáọ đường những kỳ lễ. Theo truyền thuyết, quốc vương Lalibela cũng ưa thích ngôi thánh đường nàỵ hơn hết, ông từng đến cầu nguyện mỗi ngày. Một hồ nước sâu hình vuông giữa sân được tin là có năng lực kỳ diệu. Đây là nơi rất nhiều phụ nữ vô sinh đến ngâm mình dưới mặt nước phủ đầy tảo vào những dịp đặc biệt trong năm, nhất là ngày Giáng sinh. Những bích họa đặc sắc vẫn hiện hữu trên trần nhà và đầu tường, cùng nhiều hoa văn chạm khắc công phu, tinh xảo trên các mảng tường, đầu cột và cổng vòm của nhà thờ Maryam.

•       Mạn Bắc sân Maryam là nhà nguyện Meskel. Đây là một cổ tàng rộng lớn, với một hàng gồm bốn cột trụ chia không gian làm hai phần, nối liền nhau qua các dãy vòm cuốn. Mảng tường giữa hai vòm thể hiện một dấu thập chạm nổi dưới dạng hoa lá cách điệu, một kiểu thức trang trí thường thấy tại Lalibela. Meskel còn có nhiều hang rộng, một số chỉ dành riêng cho các ẩn sĩ Cơ đốc.

•      Nhô ra từ phía Nam của sân nhà thờ Mạryam là nha nguyện nhỏ Danaghel-nơi gắn liền với một trong những huyền thoại ly kỳ nhất Lalibela. Nhà nguyện dành tôn vinh các thánh nữ tử vì đạo, bị hành hình bởi lãnh tụ Hồi giáo Julian thống trị
La Mã vào giữa thế kỷ thứ tư, khi đạo Cơ đốc mới đến Axum. Tương truyền rằng 50 trinh nữ trẻ tuổi và xơ viện trưởng tại nữ tu viện Sofia Edessa (ngày nay là Thổ Nhĩ Kỳ) đã bị Julian hạ lệnh chém đầu. Ngôi nhà nguyện bé nhỏ giữa những ngọn núi Ethiopia này đã làm sống lại hồi ức về các thanh nữ can đảm với niềm tin vào Thiên Chúa.

•      Một đường hầm cuối sân Maryam dẫn đến hai nhà thờ nối liền nhau Golgotha và Mika'el, cùng với nhà nguyện Selassie và phần mộ của Adam, hình thành bí ẩn phức tạp nhất Lalibela. Điện thờ linh thiêng nhất vùng đất này, Selassie, có thể cũng chính là phần mộ của quốc vương Lalibela, như lời truyền miệng từ các tu sĩ. Có lẽ vì thế mà tại đây có nhiều thánh giá rước lễ thuộc loại đẹp nhất Lalibela. Một trong số đó được cho là vật sở hữu của đức vua Lalibela, tuyệt đẹp và tinh xảo, làm bằng kim loại, với những đường khảm vòng tròn trang trí.

Thánh địa Lalibela - kỳ quan thứ 8 của nhân loại - Ảnh 2

Golgotha, mặc dầu đơn giản về kiến trúc, nhưng chứa đựng nhiều tạo tác nghệ thuật đặc sắc đáng Ịưu ý nhất Ethiopia thời khai sinh Cơ đốc giáo: những phù điêu chạm nổi chân dung đặc trưng – hiếm thấy ở nơi nào khác. “Mộ của Chúa” có hình người nằm nghiêng – chạm nổi cao, với một thiên thần phía trên đầu được chạm thấp hơn. Ngoài ra còn có chân dung bảy vị thánh tông đồ, kích thước lớn hơn người thật, trang trí cho những hốc hình vòm trên các bức tường. Một lối đi bên phải giáo đường Golgothạ (trông ra nhà nguyện Selassie) là nơi bất khả xâm phạm, hiếm khi mở cửa – ngay cả cho các tu sĩ và dĩ nhiên rất ít du khách nào được phép bước vào. Điện thờ hoàn toàn liền với lòng núi với ba bệ thờ băng đá nguyên khối. Bệ chính giữa chạm nổi bốn hình người có cánh, đưa cao đôi tay cầu nguyện, có lẽ là tượng trưng cho bốn nhà truyền bá Phúc âm. Lăng mộ Adam đơn giản nhưng đầy ấn tượng, là tảng đá hình khối vuông khổng lồ, nằm giữa một hào sâu, trước mặt tiền phía Tây của Golgotha. Tầng trệt của khối đá này cũng là lối vào hướng Tây cho nhóm nhà thờ thứ nhất, tầng trên là một gian nhỏ dành cho thầy tu kín. Nhóm nhà thờ phía Nam. 5 nhà thờ thuộc phía Nam sông Jor-dan gồm: Amanuei, Merkorios, Abba Libanos, Gibriel-Rufa’el và Giyorgis.

• Amanuel, nhà thờ đẹp nhất trong nhóm, có nội thất được chạm trổ hết sức tinh xảo. Các bức tường nơi đây mô phỏng bởi sơ đồ bố trí khác thường và kiến trúc không theo hướng Đông của nó. Cấu trúc mặt bằng rối rắm phức tạp, nổi bật là ba sảnh lớn hình góc cạnh với những cây cột và trụ bổ tường chen sát nhau giữa hai sân. Công trình này mang tầm vóc của một cung điện thời trung cổ với mặt tiền lớn gây ấn tượng choáng ngợp. Lối vào Gabriel-Rufa’el thông thường đi từ mỏm đá gần Amanuel, qua một cây cầu gỗ nhỏ bắc qua con mương trung tâm. Tuy nhiên, ta cũng có thể đến từ phía Tây bằng nhiều đường hầm nhỏ, qua một cầu gỗ dài 10m khác, ngang qua phía trên sân. Phía Bắc, một đường mòn dẫn từ con mương ngoài cùng đến dãy núi hẹp đẽo nhô ra, được gọi là “lối lên Thiên đàng”.

• Thánh đường Giyorgis có cấu trúc thanh nhã nhất Lalibela, cũng là nhà thờ nổi tiếng nhất, tọa lạc phía Tây Nam thành phố, trên một triền núi nằm nghiêng. Nhà thờ có hình dáng một cây thập tự Hy Lạp, cao 12m với những bức tường mang đầy âm hưởng kiến trúc Axum, đứng trên một chân đế ba bậc được điêu khắc tinh xảo, bao quanh là một khoảng sân hẹp và đá đục lởm chởm. Ba hình chữ thập đồng tâm lồng vào nhau được khắc trên mái nhà thờ. Một số cái hang được khoét sâu trên những bức tường, một số làm nơi ở của các thầy tu khổ hạnh, số còn lại là những nhà mồ. Thoạt trông xa, các căn phòng – hang trông như những vết rỗ đậu mùa lỗ chỗ trên các bức tường. Nhà thờ là tặng vật vua Lalibela dành cho vị thánh quan trọng nhất của người dân Ethiopia, chỉ sau Chúa và Đức Mẹ: thánh George. Truyền thuyết nói rằng khi toàn bộ các nhà thờ hầu như hoàn tất, thánh George cưỡi một con ngựa trắng đến trách mắng nhà vua vì đã không xây đền cho mình. Lalibela lúc đó hứa với thánh là sẽ xây cho thánh ngôi giáo đường đẹp nhất và thánh George đã đích thân giám sát việc thi công xây dựng này; để lại một Giyorgis kiến trúc đặc sắc và điêu khắc tinh vi. Đến nay, du khách vẫn còn được chiêm ngưỡng nhiều bích họa mô tả chiến công giết rồng và xem những biểu tượng hình móng ngựa truyền thuyết… của vị thánh danh tiếng. Đến giờ lễ, các thầy tế sẽ gõ trống khi đàn ông nông dân và phụ nữ thị trấn tụ tập đông đúc trong sân.

Nếu có dịp đến thăm địa điểm  thánh địa Lalibela đầỵ huyền thoại, chắc hẳn bạn sẽ không thể quên được những cảm xúc khó tả nhất trong đời; khi đứng giữa mênh mông cao nguyên hoang lạnh, nhìn màu ráng chiều nhuộm đỏ những bức tường đá nghìn năm sừng sững, lắng nghe tiếng cầu kinh Ge’ez đều đều trong tiếng trống lễ, mơ hồ tan vào sương núi…; thì đâu có là kẻ ngoại đạo, hẳn bạn cũng bị mê hoặc bởi những bóng áo trắng hiện diện khắp đó đây, đang khẽ khàng lướt qua những vuông sân trầm tích, như hòa vào không gian thấm đẫm màu thiêng liêng pha lẫn huyền bí của các tòa giáo đường trung cổ. Là cái nôi cua Do Thái giáo (từ thế kỷ thứ 9 trước Công nguyên) và Cơ đốc giáo (từ năm 34), Ethiopia lưu giữ nhiều thánh tích, các bản viết tay và tác phẩm mỹ thuật có giá trị lịch sử nhất của hai dòng tôn giáo này trên thế giới. Lalibela của 800 năm hạy hơn 4.000 năm (?) chưa rõ, bí ẩn, quyến rũ, vẫn thách đố thời gian cũng như trí tưởng tượng lẫn óc tò mò của người đời. Cho dù thế nào chăng nữa thì đây cũng mãi là thánh địa của hàng trăm ngàn tín đo mến Chúa, những công trình kiệt xuất xứng đáng là kỳ quan thứ 8 của nhân loại.

Nguồn tổng hợp