Sự phát triển nền kinh tế “ăn theo” nhờ vào kiều hối

Sự phát triển nền kinh tế “ăn theo” nhờ vào kiều hối

July 11, 2018 0 By Nga Truong

Kiều hối có vai trò rất quan trọng đối với nhiều nước trên thế giới, đặc biệt là các nước đang phát triển. Đối với Việt Nam, kiều hối ngày càng trở nên quan trọng.

Thời toàn cầu hoá, luồng di dân Bắc-Nam (tức từ các nước nghèo và các nước đang phát triển ở nam bán cầu lên các nước phát triển ở bắc bán cầu) ngày càng mạnh và luồng lao động xuất khẩu ngày càng gia tăng ở những nước đang phát triển đã dẫn đến một thực tế kinh tế mới. Đó là sự phát triển kinh tế “ăn theo” nhờ vào kiều hối và những nỗ lực của các tổ chức quốc tế nhằm “ép” lượng ngoại tệ này trở thành nguồn vốn đầu tư thực thụ đem lại lợi ích kinh tế cho các quốc gia thụ hưởng.

Nguồn kiều hối lớn cho châu Mỹ Latinh

Trong tuần tháng 10.2006, một báo cáo của Inter-American Development Bank (Ngân hàng phát triển liên châu Mỹ – IADB – có trụ sở chính tại Washington) cho biết toàn năm 2006, tổng lượng kiều hối mà người nhập cư ở Mỹ gửi về cho người thân ở các nước châu Mỹ Latinh sẽ lên đến con số 45 tỷ USD. Đây là một kỷ lục rất đáng nể, vì năm 1980, lượng kiều hối đổ về châu lục này chỉ khoảng 2 tỷ USD. 45 tỷ USD tức tương đương 5 lần tổng số vốn ODA (trợ giúp phát triển chính thức) mà chính quyền Washington dành cho châu Mỹ Latinh và các nước vùng Caribê, nhiều hơn nguồn viện trợ của bất cứ tổ chức quốc tế nào khác.

Sự phát triển nền kinh tế “ăn theo” nhờ vào kiều hối - Ảnh 1

Trong số 45 tỷ USD này có khoảng 3 tỷ USD kiều hối gửi về EL Salvador, tức bằng khoảng 15% GDP nước này và nếu chia theo đầu người thì còn nhiều hơn Mexico (năm nay dự kiến sẽ nhận được 24 tỷ USD, chủ yếu từ kiều dân Mexico sinh sống tại Mỹ). Theo IADB thì gần 90% số người Nam Mỹ nhập cư và làm ăn tại Washington D.C, Maryland, Virginia năm nay sẽ gửi về cho người thân khoảng 2,2 tỷ USD. Ngân hàng IADB cho biết thêm, hiện có 12,6 triệu người Mỹ Latinh/ Caribê đang sinh sống tại Mỹ. Đáng kể hơn nữa, mãi lực của họ là trên 500 tỷ USD.

Họ cũng đã trở thành một nguồn lực lớn đóng góp vào sự phát triển kinh tế của địa phương đã đón nhận họ. Cộng đồng người Mexico năm ngoái đã đóng góp khoảng 52,8 tỷ USD vào nền kinh tế bang Texas. Hiện có 2,8 triệu người Mỹ Latinh đang sinh sống tại bang này và họ sẽ gửi về cho người thân khoảng 5,2 tỷ USD trong năm 2006, tăng 64% so với năm 2004. Ông Donald Terry, quản trị viên Quỹ đầu tư đa phương thuộc IADB gọi họ là “những gia đình liên quốc gia” vì họ đóng góp cho nền kinh tế của hai nước. Nếu họ gửi 45 tỷ USD về cho người thân ở châu Mỹ Latinh thì đồng thời họ cũng đóng góp đến 460 tỷ USD vào kinh tế Mỹ, tức bằng khoảng 90% thu nhập của họ.

“Hầu hết họ là những người thất nghiệp ở quê nhà nhưng chỉ trung bình một tháng sau ngày đặt chân đến Mỹ là họ đã tìm được việc làm với thu nhập bình quân 900 USD/tháng, tức 6 lần nhiều hơn khoản thu có thể có được nếu như tiếp tục ở lại quê nhà. Và họ đã có thể bắt đầu chuyển tiền giúp người thân. Kinh tế Mỹ cần người, họ cần việc, cả hai bên cùng có lợi. Di dân tăng thì kiều hối cũng tăng theo”, ông nhận định. Nhưng kiều hối mà người Nam Mỹ sống ở bang California năm nay chuyển về cho gia đình còn cao hơn nhiều: khoảng 13,2 tỷ USD, xếp hạng nhất trong số 52 tiểu bang Mỹ về khoản chuyển ngân. Hạng nhì là bang Texas với 5,2 tỷ USD; hạng ba, bang New York với khoảng 3,7 tỷ USD và bang North Carolina, khoảng 1,2 tỷ USD.

Trong số những người Nam Mỹ đang sinh sống ở Mỹ gửi nhiều tiền nhất cho người thân thì người Mexico xếp hạng nhất. Năm 2005, họ đã chuyển ngân 20 tỷ USD, tăng 17% so với năm 2004 và trong 6 tháng đầu năm 2006 họ đã gửi thêm 11,42 tỷ USD, tăng 23,1% so với cùng kỳ năm 2005, hãng thông tấn Notimex của nhà nước Mexico cho biết. “Từ vài năm trở lại đây, kiều hối đã trở thành nguồn thu ngoại tệ số hai cho Mexico, chỉ thua dầu hoả nhưng hơn hẳn ngành công nghiệp không khói”, Notimex loan báo.

Để phát huy hiệu quả kiều hối

“Đây là một khoản tiền rất lớn giúp xoá đói giảm nghèo cho khoảng 20 triệu gia đình ở khu vực này”, ông Donald Terry nói. “Nhưng vấn đề quan trọng hơn là chúng ta phải làm gì để biến nó thành nguồn vốn phát triển kinh tế địa phương”. Chuyên viên này cho biết hiện nay phần lớn kiều hối gửi về chỉ được dùng vào hai mục đích chính. Thứ nhất là tạm giải quyết xoá đói giảm nghèo và sau đó là để dành. Thay vì gửi vào ngân hàng để sinh thêm lợi, hầu hết người dân nghèo lại cất tiền ở nhà riêng. Chỉ có một thiểu số ít ỏi dùng kiều hối làm vốn nhỏ lập nghiệp. “Để dành là thói quen cố hữu của người nghèo nhưng nếu bạn có sẵn các điều kiện tạo cơ hội cho họ trở thành những nhà đầu tư thì họ cũng sẵn sàng vào cuộc”, ông Terry nói.

Sự phát triển nền kinh tế “ăn theo” nhờ vào kiều hối - Ảnh 2

Sự phân vân của viên chức này cũng được thể hiện qua báo cáo của các chuyên gia thuộc Ngân hàng thế giới (WB) cho biết rằng, chỉ có một khoản nhỏ từ nguồn kiều hối thực sư đem lai lợi ích kinh tế cho người và quốc gia thụ hưởng. Nếu như lượng kiều hối của quốc gia nhận tăng 1% thì số người nghèo khó của nước ấy chỉ giảm được khoảng 0,4%. Ông Humberto Lopez, đồng tác giả báo cáo mang tên Gần nhà hơn: hiệu quả phát triển kinh tế từ kiều hối ở Mỹ Latinh, nói rằng tiền người lao động di dân gửi về quê nhà không thể nào thay nổi những chính sách kinh tế tốt. “Chỉ có quốc gia nào có môi trường đầu tư lành mạnh và quốc gia nào có dân số được giáo dục tốt mới thực sự hưởng được lợi ích dài lâu từ nguồn kiều hối”.

Để góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế và xoá đói giảm nghèo, IADB đề nghị các quốc gia Mỹ Latinh và vùng Caribê tạo thêm nhiều điều kiện cho người dân nghèo thường nhận tiền người thân ở phương xa gửi về được dễ dàng hơn khi mở tài khoản tiết kiệm, tham gia vào các công cuộc phát triển kinh tế nhờ được hưởng tín dụng vay ưu đãi với mức lãi rất thấp… Một vài nước Nam Mỹ đã hiểu rõ lợi ích của kiều hối nên đã tung ra một số chương trình khích lệ phát triển nguồn vốn này, theo kiểu “nhà nước và nhân dân cùng làm”: Cách nay vài năm Mexico đã đề ra chương trình 3-1 nhằm phát triển các dự án kinh tế và hạ tầng cơ sở ở từng địa phương.

Theo hình thức này, chính quyền Mexico sẽ góp số vốn 3 lần cao hơn số vốn người dân góp từ kiều hối để xây dựng các khu nhà ở, trường học, bệnh viện, sân thể thao, trung tâm văn hoá và giải trí… Quỹ phát triển liên châu Mỹ (PADF) cũng có chương trình tương tự thông qua một họp tác với Ngân hàng Nông nghiệp ở Salvador. Cũng đáng mừng là gần đây đã có sự tham gia của các doanh nghiệp tư nhân tại các nước Nam Mỹ. Các công ty này sẵn sàng cung cấp xi măng, gạch ngói, tiền thuê công nhân xây dựng cho gia đình lao động nhập cư xây nhà khang trang để rồi sẽ nhận tiền họ trả góp hàng tháng.

Kiều hối về Việt Nam

Hai thập niên sau khi Việt Nam bước vào thời kỳ đổi mới kinh tế-xã hội, mở cửa thu hút đầu tư nước ngoài và giao thương với thế giới, ngoài nguồn vốn đầu tư trực tiếp (FDI) ra thì gan đây mỗi năm Việt Nam còn nhận được khoản ngoại tệ khá dồi dào, là tiền chuyển ngân của Việt kiều và từ các lao động xuất khẩu. Từ 2001 đến 2005, lượng kiều hối gửi về Việt Nam đã là 16 tỷ USD, riêng năm 2005 là 3,8 tỷ USD và dự kiến năm 2006 sẽ hơn 4 tỷ USD. Con số này rất đáng kể nếu ta biết rằng năm 2006 Việt Nam đặt mục tiêu thu hút 6,5 tỷ USD vốn đầu tư nước ngoài (nhưng đến hết ngày 24.10 đã đạt 6,48 tỷ USD, tức bằng 99,7% kế hoạch).

Khi kiều hối, chuyển ngân càng nhiêu thì cũng xuất hiện nhiều dịch vụ của các tổ chức tài chính quốc tế, ngoài những thương hiệu đã rất quen thuộc với người Việt, chẳng hạn Western Union. Gần cuối tháng 10 qua, một “chuyên gia” dịch vụ kiều hối Mỹ là ngân hàng Wells Fargo & Co., trụ sở chính tại San Francisco, đã chính thức hợp tác với Ngân hàng công thương Việt Nam (Incombank) khai thác chuyển ngân từ Mỹ về Việt Nam. Khách hàng sống ở Mỹ có thể mỗi ngày gửi về Việt Nam tối đa 3.000USD với phí dịch vụ chỉ là 8 USD, phía Incombank hiện có 700 chi nhánh và 400 điểm rút tiền tự động ATM.

Sự phát triển nền kinh tế “ăn theo” nhờ vào kiều hối - Ảnh 3

Và trước đó, vào tháng 8.2006, Ngân hàng quốc tế Việt Nam (VIB) cũng đã tham gia dịch vụ kiều hối sau khi đạt thoả thuận với MoneyGram Company của Mỹ. Thông qua hợp tác này, khách hàng có thể đến các chi nhánh hoặc phòng ngoại hối của VIB nhận tiền người thân ở hải ngoại gửi về mà không cần phải mở tài khoản ở ngân hàng này. MoneyGram hiện có 92.000 đại lý ở 170 quốc gia và vùng lãnh thổ. Theo Celent, một công ty tư vấn ở Boston vẫn thường làm việc với các ngân hàng quốc tế thì Trung Quốc; Việt Nam và Philippines là 3 trong số các địa chỉ nhận kiều hối lớn nhất thế giới, chiếm khoảng 30% tổng lượng chuyển ngân 85 tỷ USD mà các nước châu Á sẽ nhận được trong cả năm 2006 (năm 2004 là 68 tỷ USD).

Một báo cáo của Celent cho biết tổng số kiều hối người thân gửi về cho gia đình trên toàn thế giới trong năm 2006 sẽ lên đến 281 tỷ USD, tăng 77% so với năm 2000 nhưng sẽ còn tăng lên 345 tỷ USD vào năm 2008. Western Union hiện xếp hạng nhất ở lãnh vực dịch vụ kiều hối với khoảng 18% thị trường toàn cầu, hạng nhì là MoneyGram với 4%. Các ngân hàng và hợp tác tín dụng chiếm khoảng 4%. Nổi tiếng là một trong những nước xuất khẩu nhiều lao động nhất thế giới, Philippines cũng đang hưởng nhận nhiều tiền chuyển ngân.

Nửa đầu năm nay tổng lượng kiều hối mà các kỹ sư, công nhân, ca sĩ, ban nhạc, nữ quản gia, vú em người Philippines đang làm việc tại Mỹ, Ả Rập Saudi,Ý, Anh, Nhật, Hong Kong, các Tiểu vương quốc Ả Rập … gửi về cho người thân đã lên đến 5,96 tỷ USD, ngân hàng trung ương nước này (Bangko Sentral ng Filipinas), cho biết. Ngân hàng này dự kiến, năm 2006 tổng kiều hối sẽ đạt 11,87 tỷ USD, tức 1,8 tỷ USD nhiều hơn năm 2005. Cục quản trị lao động hải ngoại của Philippines cho biết trong 6 tháng đầu năm nay, số công dân làm thuê ở nước ngoài đã tăng 5,1% với con số 586.819 người.

Một số nước đang phát triển khác ở châu Á cũng hưởng nhờ kiều hối là Pakistan. Người Pakistan ở hải ngoại đã gửi về cho người thân được 4,60 tỷ USD trong năm tài chính kết thúc vào tháng 7.2006 (Con số năm trước là 4,17 tỷ USD). So với các thị trường xuất khẩu di dân và lao động thì châu Phi không hưởng nhiều bằng, như tổng lượng kiêu hổi mà Uganda nhận được trong năm 2005 chỉ hơn 1 tỷ USD 

Nguồn tổng hợp