Màu sắc của sự sống trong thế giới muôn loài được hình thành từ đâu ??

Màu sắc của sự sống trong thế giới muôn loài được hình thành từ đâu ??

September 26, 2018 0 By Nga Truong

Màu sắc cũng tuỳ thuộc vào nhãn quan của người quan sát. Đối với mắt chúng ta, hoa mào gà có màu đỏ trong khi con ong lại chỉ nhận ra màu đen.

Màu sắc từ đâu mà có? Và tại sao thiên nhiên trang điểm bằng cách đó? Phải chăng do ngẫu nhiên mà hoa mào gà có màu đỏ, biển cả có màu xanh, quả chanh màu vàng và con rắn lục màu lá cây? Màu sắc của sự sống trong thế giới muôn loài được hình thành từ đâu ?? Màu sắc hình thành bởi một số độ dài sóng của phổ mặt trời. Quả thật ánh sáng trắng chứa đựng các quang bức xạ đỏ, xanh, lục…

Khi bức xạ đi đến một vật, vật đó có thể phản xạ tất cả: ánh sáng dường như có màu trắng. Nhưng vật ấy cũng có thể chỉ hấp thụ một phần, lúc ấy. Như thế, quả cà chua có màu đỏ bởi vì nó hấp thụ tất cả ngoại trừ bức xạ đỏ. Thông thường các sắc tố chứa trong mô sẽ hấp thụ hay phản xạ những độ dài sóng nhất định. Các chuyên gia gọi đó là màu do sắc tố. Nhưng còn có các màu “vật lý”. Trong trường hợp này, ánh sáng bị phản xạ bởi những “tấm gương” (vảy, lông…). Có điều là một số sóng bị dội lại mạnh hơn, và cho ra màu mà chúng ta nhận thấy được. Một màu thường là sự phối hợp của hiệu ứng sắc tố và hiệu quả vật lý

Màu sắc của sự sống trong thế giới muôn loài được hình thành từ đâu ?? - Ảnh 1

Nếu chúng ta cảm thụ được những độ dài sóng ánh sáng trong khoảng 400 đến 700 nanomét (từ màu tím đến màu đỏ), loài ong lại không nhận được màu đỏ mà chỉ thấy màu lục, xanh dương và tím. Cũng như nhãn quan, màu sắc đã tinh xảo hơn qua một thời kỳ tiến hoá dài. Nơi loài có xương sống, chính loài cá, lưỡng thê, bò sát và chim muông cảm thụ được sắc màu đầy đủ nhất, vì chúng đã có thời gian để hoàn chỉnh việc sản xuất sắc tố. Loài có vú chỉ mới xuất hiện sau này nên khá tẻ nhạt, chúng chỉ có sắc tố mélanine nâu hay đen để trang điểm cho vẻ ngoài của chúng. Người ta đã khám phá ra rằng các sắc tố, ngoại trừ mélanine, đều chủ yếu được tổng hợp bởi thực vật.

Nhưng làm thế nào mà loài vật có được những sắc tố khác? “Từ trong thức ăn của chúng – giáo sư sinh học Maurice Pomarède cho biết. Các sắc tố caroténoid có mặt trong tất cả mọi phần của một chuỗi thực phẩm. Nhưng ở mỗi giai đoạn, sắc tố phải chịu các biến đổi hoá học khiến chúng mang một sắc màu khác. Như thế, trong những ao hồ, có loại tảo tích tụ caroténoid khiến chúng có màu đỏ sẫm. Chính tảo này làm cho nước có màu đỏ. Đến lượt tảo lại làm mồi cho loài riêu li ti… màu hồng. Khi ăn riêu, một số loài cá sẽ có màu hồng. Và chim muông ăn cá, thu giữ lại caroténoid. Nhiều chuỗi thực phẩm khác qua côn trùng và loài bò sát trước khi đến chim muông”.

Màu đỏ là màu khá hiếm trong thiên nhiên, bởi vì sự tổng hợp ra sắc tố phản chiếu màu đỏ rất phức tạp. Hơn nữa, sự tổng hợp còn đòi hỏi rất nhiều năng lượng. Và cần phải có mật độ sắc tố thật cao để có màu đỏ tươi. Do vậy, màu đỏ dường như quá xa xỉ đối với thiên nhiên vốn tiết kiệm. Ngoài ra, không phải lúc nào màu đỏ cũng có lợi. Nó là dấu hiệu mời gọi ở quả dâu tây hay cà chua, biểu lộ tình dục ở loài chim cổ đỏ, thông báo hiểm nguy trên loài nấm độc amanite, nhưng nó lại là một lối trang điểm đầy nguy cơ đối với một con vật yếu đuối, vì khó mà trốn thoát được kẻ thù. Chính vì thế, thông thường màu đỏ là màu của giống đực chứ không phải của giống cái.

Trong thiên nhiên keo kiệt, màu vàng xuất hiện thường nhất vì rất dễ sản xuất. Nhiều loài động vật chọn màu này để báo hiệu về sự độc hại của chúng. Chỉ cần một lượng nhỏ caroténoid, chúng ta sẽ có được một màu vàng chói lọi. Mắt của loài chim ưng có những sắc tố vàng trên võng mạc giúp chúng gia tăng sự tương phản của một số màu để có thể phát hiện ra từ trên cao một con thỏ nâu trên cánh đồng xanh lục. Màu lục chính là màu của sự sống. Sóng ánh sáng này (từ 575 đến 515 nanomét) đặc trung cho diệp lục tố, loại sắc tố sử dụng quang năng để tạo ra đường và giải phóng oxy.

Nhưng dù sắc tố này hầu như rất phổ biến, đa số động vật không biết thu lại sắc tố xanh lục trong thức ăn. Do đó chúng phải gian dối: một số loài thủy tức trong suốt có chứa trong ruột những phiêu sinh vật màu lục; con culi lại thích nuôi tảo trên bộ lông của chúng… Nhiều loài vật khác pha trộn màu xanh dương với màu vàng. Vì không có sắc tố xanh dương nên chúng sử dụng màu vàng sắc tố với màu xanh vật lý. Chẳng hạn như một số loài rắn và ếch nhái có lớp da rất giàu carotène cho màu vàng, cộng thêm bộ lọc gồm nhiều hạt mélanine đen phản chiếu màu xanh dương: kết quả chúng có được màu xanh lục.

Màu sắc của sự sống trong thế giới muôn loài được hình thành từ đâu ?? - Ảnh 2

Màu xanh dương là màu hiếm hoi nhất trong thiên nhiên. Nếu thực vật có được chút ít sắc tố xanh (anthocyanes) thì động vật lại chẳng hề có. Tuy nhiên, người ta vẫn thấy vài loài ếch, tôm hùm, bướm và bọ rầy có màu xanh dương. Những con vật này phản chiếu và tăng cường ánh sáng xanh. Các “tấm gương” của chúng, đôi khi rất phức tạp, lại chứa sắc tố mélanine. Thật khó mà tưởng tượng được rằng sắc tố màu đen này lại tạo ra được các sắc màu tươi đẹp. Thật ra, chính sự sắp xếp chính xác những hạt sắc tố mới quan trọng. Nhờ độ dày và cấu trúc của chúng, các sắc tố này lọc ra và tăng cường màu xanh dương lên.

Người ta có được màu tím cũng bằng cách đó, nhưng sắc tố mélanine nâu sẽ thay thế cho mélanine đen. Còn màu xanh dương biển cả đơn giản chỉ do phản chiếu màu của bầu trời. Trời xanh vì phản chiếu nhiều sóng ánh sáng xanh hơn. Nhưng biển chỉ có màu xanh nếu nước trong suốt và cạn. Nếu quá sâu, các tia sáng sẽ bị chặn lại. Ở thực vật, khi tiếp xúc với oxy của không khí, một vài loại alcool và phénol sẽ làm cho vỏ cây chuyển thành màu nâu, đó là màu của sự già cỗi. Các chất phénol cũng tạo màu nâu cho những trái cây già hay dập úng. Nhưng tại sao thiên nhiên lại sặc sỡ như thế? Không phải lúc nào màu sắc cũng có vai trò, và có thể chỉ là kết quả của ngẫu nhiên.

Chất diệp lục không phải được sự tiến hoá chọn lựa vì màu lục của nó, mà vì nó có khả năng chuyển quang năng thành hoá năng. Nhưng cũng có nhiều màu sắc biết nói. Nhiều loài hoa mang màu sắc rực rỡ để quyến rũ những loài vật thụ phấn cho chúng, trong khi một số hoa khác chẳng màng gì trang điểm, chẳng hạn như hoa thông. Tạo ra các sắc tố phải cần đến năng lượng, do đó màu chỉ có mặt khi mang lại một lợi ích nào đó. Giữa nhu cầu quyến rũ và trốn tránh kẻ thù, ranh giới đôi khi rất mỏng manh. Nhiều loài chim trống chấp nhận liều mạng sống để hấp dẫn con mái, chẳng hạn như loài công.

Nhưng nguy cơ này cũng xứng đáng cho giống loài: màu sắc sặc sỡ biểu trưng cho sức khỏe tốt và sự truyền giống mạnh mẽ. Hai phẩm chất quyến rũ người bạn tình, vốn chỉ mong muốn có những hậu duệ lành mạnh và khỏe khoắn. Do vậy màu sắc tựa như một ngôn ngữ được cải biên. Nhưng tại sao loài có vú lại bỏ qua? Có lẽ bởi vì chúng đã có dây thanh âm và động tác. Con người là một trong những loài có vú hiếm hoi biết sử dụng công cụ sắc màu. Môi son và trang phục đủ màu chẳng có mục đích nào khác hơn là để quyến rũ…

Nguồn tổng hợp