Cuộc chiến của basafish đối đầu với catfish trên thị trường Mỹ

Cuộc chiến của basafish đối đầu với catfish trên thị trường Mỹ

June 20, 2018 0 By Nga Truong

Từ trước khi Hiệp định thương mại Việt – Mỹ được ký kết, nhiều người đã từng cảnh báo: Thị trường Mỹ đầy tiềm năng, nhưng làm ăn trên thị trường này không hề dễ dàng, nhất là khi chúng ta chưa nắm được một cách đầy đủ luật lệ kinh doanh của họ.

Sự việc Hiệp hội chủ trại cá nheo Mỹ (CFA) khởi kiện doanh nghiệp VN bán phá giá cá ba sa và cá tra trên thị trường Mỹ cho thấy lời cảnh báo trên đã rất gần với thực tế, đang đặt ra cho các nhà sản xuất trong nước những phương án đối phó. Hiệp hội chế biến và xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam (VASEP), đơn vị đứng mũi chịu sào chống lại vụ kiện này đã thẳng thừng bác bỏ cáo buộc của CFA, đồng thời thuê công ty luật của Mỹ White & Case bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình. Từ đây mở ra cuộc chiến của basafish đối đầu với catfish trên thị trường Mỹ

Cạnh tranh gay gắt

Ba năm trở lại đây thị trường Mỹ đã tỏ ra mặn mà với cá ba sa và cá tra của chúng ta do giá rẻ mà chất lượng lại cao hơn loại cá nheo dân Mỹ vẫn quen dùng. Tình hình này ảnh hưởng đến hoạt động nghề cá tại bốn tiểu bang phía Nam của Mỹ lâu nay chiếm ưu thế kinh doanh cá da trơn. Cuộc chiến cá da trơn đã bắt đầu từ tháng 2 năm 2001 khi một lượng lớn cá ba sa của Việt Nam được nhập đúng vào mùa cá nheo khan hiếm trên thị trường Mỹ. Hiệp hội chủ trại cá nheo Mỹ bắt đầu cảm thấy e ngại, vậy là một chiến dịch tốn kém đến hơn 5 triệu USD kéo dài nhiều tháng do CFA tài trợ chống lại việc nhập cá ba sa và cá tra của Việt Nam vào thị trường Mỹ nhưng vẫn không đạt kết quả.

Cuộc chiến của basafish đối đầu với catfish trên thị trường Mỹ - Ảnh 1

Cuộc chiến cá da trơn đi xa thêm một bước khi vào tháng 6 năm 2001, CFA lôi kéo các dân biểu và nghị sĩ các bang có nuôi cá nheo đệ trình Quốc hội Mỹ dự luật HR 2964, đồng thời vận động Hạ viện thông qua vào ngày 5.10.2001. Nội dung dự luật nay chỉ cho phép sử dụng tên Catfish đối với các loại cá nheo Mỹ. Hai mươi ngày sau, Thượng viện Mỹ thông qua một điều luật bổ sung không cho phép sử dụng ngân sách để làm thủ tục nhập khẩu các loại cá da trơn mang tên Catfish, trừ phi chúng thuộc loại cá nheo Mỹ. Mới đây vào giữa tháng 5.2002, Tổng thống Mỹ G. Bush phê chuẩn một đạo luật về an ninh trang trại và phát triển nông nghiệp với khoản dự chi 190 tỷ USD trong 10 năm để đẩy mạnh sản xuất trong đó có ngành sản xuất cá nheo Mỹ.

Thật ra cá da trơn có đến 2.500 loại được gọi là Catfish mà cá ba sa và cá tra của Việt Nam cũng như cá nheo của Mỹ đều ở trong số này. Việc giành độc quyền tên gọi Catfish cho cá nheo Mỹ đã khiến cho cá ba sa và cá tra Việt Nam buộc lòng phải mang một tên khác mới có thể nhập vào thị trường này. Đến cuối năm ngoái, những hộp cá filet ba sa vẫn tiếp tục được người tiêu dùng Mỹ ưa chuộng. Việc tranh chấp nhãn hiệu nhằm loại bỏ cá da trơn Việt Nam khỏi thị trường Mỹ một lần nữa lại thất bại. Số liệu của ngành thủy sản Việt Nam cho thấy chỉ trong 6 tháng đầu năm 2002, chúng ta đã xuất khẩu các mặt hàng Basafish (tên mới đặt vào đầu năm nay) lèn đến 49 triệu USD, gấp hơn 20 lần giá trị xuất khẩu cá ba sa vào Mỹ năm 1998, là năm đầu tiên sản phẩm này làm quen với thị trường Hoa Kỳ.

Theo ước tính thì hiện nay lượng cá ba sa và cá tra xuất sang Mỹ chiếm 1 /3 số lượng xuất khắp các thị trường truyền thống của chúng ta.  Kể từ khi cuộc tranh chấp nhãn hiệu xảy ra, thì tên mới Basafish của Việt Nam trở nên được nhiều người biết hơn. Những cuộc tranh luận trên các phương tiện truyền thông Mỹ đã giúp con cá ba sa va cá tra Việt Nam đi sâu vào xã hội tiêu dùng nước này. Giá cả nhập rẻ từ Việt Nam đã khiến Basafish có mặt trong các gia đình trung lưu, thành phần đông nhất trong xã hội tiêu thụ Mỹ. Cá nheo Mỹ Catfish bị buộc phải đứng trước cuộc cạnh tranh gay gắt và vụ khởi kiện ngày 28.6 mà Hiệp hội chủ trại cá nheo Mỹ đứng tên nguyên đơn là đỉnh cao cho thấy cuộc chiến cá da trơn đã đi vào giai đoạn khốc liệt.

Phá giá hay không phá giá?

Lập luận mà Hiệp hội chủ trại cá nheo Mỹ (CFA) đưa ra là các doanh nghiệp xuất nhập khẩu của Việt Nam đã bán phá giá cá ba sa và cá tra trên thị trường Mỹ. Các nhà sản xuất Mỹ còn cho rằng giá bán cá ba sa và cá tra thấp một cách không bình thường có thể là do hai mặt hàng này được Chính phủ Việt Nam trợ giá xuất khẩu để có thể mạnh cạnh tranh, điều này không phù hợp trong quan hệ thương mai quốc tế hiện nay. Vì vậy họ yêu cầu Chính phủ Mỹ phải áp dụng luật Chống phá giá đối với mặt hàng này. Đây là vụ kiện chống bán phá giá đầu tiên của doanh nghiệp Mỹ nhằm vào một sản phẩm Việt Nam đang đe doạ thị phần sản phẩm cùng loại của họ.

Mặc dù chưa nắm đầy đủ nội dung lập luận của CFA, các doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản Việt Nam cũng đã tập trung hồ sơ để chuẩn bị làm việc với cơ quan điều tra của Mỹ và sẵn sàng đối đầu với cuộc chơi. Theo các nhà sản xuất trong nước thì hoặc doanh nhân Mỹ chưa hiểu hết những cải tiến trong việc sản xuất cá ba sa và cá tra ở Việt Nam, hoặc họ có tình tạo ra khó khăn không chỉ cho mặt hàng thuỷ sản mà bất cứ mặt hàng nào có khả năng thắng trong cuộc cạnh tranh với hàng Mỹ trên thị trường Mỹ. Nghề nuôi cả ba sa và cá tra phát triển mạnh ở các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long mà nhiều nhất là An Giang và Đồng Tháp với những bè cá lớn trên sông.  Trước đây kỹ thuật nuôi cá có tính truyền thống mấy chục năm nay phải lệ thuộc vào nguồn cá bột (cá giống) ngày càng ít, từ Campuchia đổ về theo dòng Mekong được vớt lên bán với giá rất cao vào những năm khan hiếm.

Nhưng từ tháng 7.1995, Việt Nam đã thành công trong việc áp dụng phương pháp sinh sản nhân tạo cá tra, do đó kể từ thời điểm này các nhà sản xuất đã được cung cấp con giống với số lượng lớn và giá rẻ. Qui trình nuôi cá cũng được cải thiện rất nhiều nhờ sản xuất thức ăn công nghiệp cho cá để rút ngắn thời gian nuôi mà vẫn tăng trọng. Về công nghệ chế biến thì các nhà sản xuất của chúng ta đã đầu tư nhiều thiết bị mới để tận dụng nguyên liệu cá. Những yếu tố này đã tác động vào việc làm giảm giả thành sản phẩm mà theo các nhà sản xuất, mức giảm ấy lên đến 30-40% so với trước năm 1995. Trong điều kiện như vậy, các nhà xuất nhập khẩu Việt Nam hoàn toàn có thể bán sản phẩm cá ba sa và cá tra với giá thấp hơn giá cá nheo trên thị trường Mỹ là điều có thể hiểu được.

Cuộc chiến của basafish đối đầu với catfish trên thị trường Mỹ - Ảnh 2

Một số nhà sản xuất lại tỏ ra e ngại là các cơ quan chức năng của Mỹ có thể dựa vào giá thành sản xuất cá ba sa và cá tra của một nước được thừa nhận là nền kinh tế thị trường có điều kiện nuôi cá basa tương tự nước ta – như các nước ở châu Á: Indonesia, Ấn Độ chẳng hạn – để kết luận chúng ta bán phá giá. Lo lắng này tưởng chừng như phi lý vì mỗi nhà sản xuất có những điều kiện khai thác và kinh nghiệm khác nhau, mức độ đầu tư khác nhau thì không thể so sánh và áp đặt giá thành sản phẩm được. Thế nhưng mọi chuyện đều có thể xảy ra khi qui luật muôn đời là lý lẽ thuộc về kẻ mạnh mà ở trường hợp này là doanh nhân Mỹ với hệ thống luật pháp của Mỹ. Trong chừng mực, có thể nói cuộc đối đầu chung quanh con cá da trơn đang gây ra một sự bất lợi cho các nhà xuất nhập khẩu thuỷ sản của chúng ta, không chỉ vì chi phí kiện tụng rất cao mà còn là những đòn phép khó lường trước được.

Luật pháp ở Mỹ 

Luật pháp Mỹ qui định bán phá giá một mặt hàng ra nước ngoài là bán thấp hơn giá ở thi trường nội địa hoặc thấp hơn giá cần thiết để thu hồi chi phí sản xuất. Đối với các nước chưa được Mỹ thừa nhận có nền kinh tế thị trường thì việc xác định bán phá giá căn cứ trên nhiều yếu tố như khả năng chuyển đổi của đồng tiền quốc gia, công lao động được mặc cả tự do, điều kiện hoạt động của các đối tác liên doanh nước ngoài, chính phủ sở hữu phương tiện sản xuất đến mức độ nào, việc phân phối tài nguyên có bị kiểm soát hay không? Với bao nhiêu cách tính toán và đối chiếu phức tạp ấy, liệu chúng ta có chuẩn bị đầy đủ chứng từ và lý lẽ để thắng trong một cuộc tranh chấp nặng về pháp lý như vậy hay không? Và nếu không thắng được thì chuyện gì sẽ xảy ra?

Luật chống phá giá của Mỹ cho phép Chính phủ thu thuế nhập khẩu đặc biệt để bù lại thiệt hại do hành vi phá giá gây ra, khoản thu này lớn gấp nhiều lầ̀n thuế suất nhập khẩu. Các biện pháp tiếp theo đó là nhà nhập khẩu phải bị phạt tiền và cũng không loại trừ việc Mỹ áp dụng chế độ hạn ngạch đối với mặt hàng vi phạm. Để đi đến các biện pháp này, điều quan trọng nhất là phải xác định cho được việc vi phạm phá giá, nếu có thì ở mức độ nào? Luật pháp Mỹ giao nhiệm vụ này cho hai cơ quan là uỷ ban quản lý giao thương quốc tế của Bộ thương mại (ITA) và uỷ ban thương mại quốc tế (ITC). Cuộc điều tra có thể diễn ra trong thời gian từ 8 đến 9 tháng kể từ ngày khởi kiện. Thái độ của phía chúng ta là rất rõ ràng. Sau khi Bộ thương mại lên tiếng bác bỏ lời vu cáo của phía doanh nhân Mỹ ngày 4.7 trong một cuộc họp báo, người phát ngôn Bộ ngoại giao Việt Nam cũng đã mạnh mẽ phản đối thái độ của phía Mỹ trong vụ này.

Tất nhiên về phía chúng ta, điều mong muốn đạt được là doanh nhân Mỹ rút lại đơn kiện và việc đối phó với cuộc chiến pháp lý về con cá da trơn được chúng ta giao cho Công ty White & Case là công ty từng thắng trong một số vụ kiện tương tự khi họ đại diện cho doanh nghiệp Trung Quốc bị qui kết bán phá giá mặt hàng tôm trên thị trường Mỹ trước đây. 

Nguồn tổng hợp