Chiến dịch sống văn minh của Trung Quốc và Thế vận hội 2008

Chiến dịch sống văn minh của Trung Quốc và Thế vận hội 2008

June 29, 2018 0 By Nga Truong

Văn hóa Trung Quốc là một khái niệm rộng lớn, nó bao gồm tất cả các giá trị vật chất và tinh thần được người Trung Quốc sáng tạo và gìn giữ trong hơn 5.000 lịch sử của mình.

Với đích ngắm Thế vận hội 2008, Chính phủ Bắc Kinh đang thực hiện chiến dịch sống một cách văn minh hơn ở Trung Quốc và Thế vận hội 2008. Không bạ đâu khạc đó, không vứt rác lung tung, không thụi cùi chỏ vào mặt nhau khi có vấn đề tranh cãi… là một vài trong số các qui định mói của nếp sống văn minh đô thị. “Tôi nghĩ, đã quá muộn cho việc thực hiện nghiêm túc nếp sống văn minh cho mục tiêu Thế vận hội” – Yue-sai Kan, tác giả quyển Phép xã giao cho Trung Quốc hiên đại phát biểu. Và “điều này lẽ ra nên bắt đầu cách đây 20 năm”. Tuy nhiên, muộn còn hơn không…

Điều chỉnh lại “phần mềm” văn hoá công cộng

Chiến dịch sống văn minh được thực hiện đồng bộ tại khắp các thành phố lớn với nhiều hình thức khác nhau, từ các khoá dạy ngắn trên truyền hình, biểu ngữ tuyên truyền cho đến các cuộc thi ứng xử tổ chức tại nhiều địa phương… Lối sống “thoải mái” của người Trung Quốc từng hình thành bám rễ xã hội nên chiến dịch không thể thành công một sớm một chiều. “Hầu hết người Trung Quốc đều rất tự tin về phần cứng cho Thế vận hội 2008” – theo giáo sư Ge Chenhong thuộc Đại học Nhân dân, cố vấn chiến dịch văn minh của Chính phủ Bắc Kinh – “Nhưng cần có nhiều thời gian hơn để cải thiện phần mềm, đặc biệt là cách ứng xử.

Chiến dịch sống văn minh của Trung Quốc và Thế vận hội 2008 - Ảnh 1

Đây thật sự là một vấn đề”. Tháng 4.2005, tổ trọng tài cuộc thi snooker thế giới đã khiến khán giả Trung Quốc cũng phải xấu hổ bởi thái độ thiếu tôn trọng vận động viên. “Thói hành xử xấu đã trở nên vô kiểm soát tại một cuộc thi thể thao có thể phát triển thành ung thư và tiêu diệt toàn bộ Thế vận hội” – tờ Trung Hoa nhật báo bình luận vào hôm sau sự kiện. Tháng 7.2005, báo chí Trung Quốc lại một phen lên tiếng khi khán giả trong một trận bóng rổ đã ném búa xua đủ thứ hầm bà lằng xuống sân và văng tục loạn cào cào sau khi một cầu thủ Trung Quốc bị chơi xấu trong trận đấu với Puerto Rico. Thể hiện trên (khán đài) thể thao thật ra đã phản ánh thói quen hành xử tương tự của nhiều người Trung Quốc ngoài xã hội. Trong khi đó, như lời trưởng khoa xã hội học Đại học Nhân dân Li Lulu, “phong cách sống thể hiện ở hành vi lịch sự và tôn trọng nhau là cần thiết cho việc giao tiếp giữa cá nhân này với cá nhân kia. 

Không có luật, ai cũng có thể bị tổn thương”.

Chiến dịch là một con đường cam go đang triển khai với tốc độ cao nhất. Các chương trình trò chuyện truyền hình, kịch, tiểu phẩm hài – tóm lại là dưới nhiều hình thức phương tiện truyền thông – đều được tận dụng để dạy dân chúng sống lịch sự hơn, từ cách đi đứng, xếp hàng nơi công cộng cho đến việc dùng điện thoại. Nhiều đại học đã tổ chức thi ứng xử; biểu ngữ tuyên truyền được dán khắp làng mạc; và bà con chòm xóm được khuyến khích tham gia cuộc thi “cộng đồng văn minh”. “Cuối năm nay, lối sống phi văn minh sẽ biến mất tại Thượng Hải” – tờ Trung Hoa nhật báo khẳng định một cách lạc quan sau khi điểm qua một số nét trong chiến dịch “Hãy trở thành người Thượng Hải đáng yêu” của chính quyền thành phố này.

Đứng đầu danh sách những điều cần cấm tức thì (dựa vào loạt thăm dò ở các địa phương) là việc khạc nhổ bừa bãi và “đi toilet” ngoài vỉa hè (đó là chưa kể vô số thói quen khác chẳng hạn nam giới ở trần bát phố hoặc các bà phơi “nội y” ở ban công). Ngoài ra còn vấn nạn “chửi thề như giặc” – như những gì được kể trong quyển Những từ tục đường phố của Guo Shixing. Chiến dịch không phải là không gặp khó khăn. Cách đây không lâu, không ít cư dân tại quận Shijingshan (Bắc Kinh) đã mắng như tát nước vào mặt nhân viên tình nguyên của chiến dịch văn minh, rằng “Mặc xác tao, đó không phải là chuyện của mày!”.

“Ăn uống cho phải phép cũng là một vấn đề lớn” – theo giáo sư Ge Chenhong – “Dân Trung Quốc có thói quen húp xì xụp, không hề biết định nghĩa cái khăn lót là gì, nhổ xương toèn toẹt lên bàn hoặc xuống sàn. Cách đây 20 năm thì không sao nhưng bây giờ thấy kỳ lắm! Trung Quốc đang trên đường hội nhập, trong đó có hội nhập văn hoá”. Trung Quốc hiện thời đã giàu hơn nhưng không ít người Trung Quốc chưa có thời gian hấp thu lối sống văn minh mới. “Ở đây, bạn có thể thấy những người mới hôm qua còn chưa có cái ăn mà hôm nay đã là triệu phú” – lời kể của June Yamada, hiệu trưởng một trường dạy nghi thức giao tiếp và ứng xử, tác giả quyển Hãy nói như thế này, bạn nhé! – “Họ có được ăn học đầy đủ hồi nào đâu nhưng họ có tiền. Vì vậy, họ vẫn tiếp tục… quên đi tắm trong ba ngày”!

Một thách thức lớn đối với văn hoá cộng đồng

June Yamada (bố người Đài Loan, mẹ người Nhật) cho biết các trường dạy ứng xử đang mọc lên ngày càng nhiều hơn. Nhiều trường còn mời cả giảng viên phương Tây. Giới doanh nhân là thành phần học viên chiếm tỉ lệ cao. Website Alibaba.com – cầu nối giữa giới doanh nghiệp Trung Quốc với các nhà buôn sỉ phương Tây – đã nhận ra khoảng cách ứng xử văn hoá giữa Trung Quốc và phương Tây không lâu sau khi thành lập năm 1999. Từ đó, Alibaba đã dạy hơn 5.000 công ty Trung Quốc một số kiến thức cơ bản trong làm ăn với phương Tây, chẳng hạn phản hồi đúng hẹn; sử dụng ngôn ngữ lịch sự và đặc biệt không “xí gạt” khách hàng. Chiến dịch sống văn minh của Trung Quốc và Thế vận hội 2008 - Ảnh 2

Mùa hè 2005, Chính quyền thành phố Bắc Kinh đã thực hiện “tháng giáo dục ứng xử trong công ty” trong khuôn khổ chiến dịch văn minh thực hiện trên toàn quốc. Hơn 100.000 công nhân phải tham gia khoá huấn luyện cách cười; vận vớ sạch khi đến công sở; vệ sinh cá nhân tươm tất… Tại Thượng Hải, một phần trong nội dung chiến dịch bao gồm lời khuyên phụ nữ không nhuộm tóc xanh tóc vàng hoặc vận quân áo thời trang quái đản.

Một ngày tháng 6.2007, tại văn phòng Sở vệ sinh môi trường Bắc Kinh, 100 công nhân vệ sinh – vốn là thành phần nhập cư từ nhiều tỉnh, thành Trung Quốc – chăm chú nghe “huấn thị” từ một viên chức chính phủ: “Khi đến sống tại Bắc Kinh, các bạn đã trở thành người Bắc Kinh” – viên chức Zhuang Zeping nói, nhấn mạnh rằng công nhân vệ sinh không chỉ sạch sẽ mà còn phải tươm tất, phải mang vớ hợp màu với giày, nói năng đàng hoàng và tao nhã với người lạ, bởi “các bạn là hình ảnh đại diện Trung Quốc đối với cả thế giới”.

Ở thời điểm hiện tại, ban tổ chức Thế vận hội 2008 đang tiến từng bước đến giai đoạn cuối cùng cho công tác đón khoảng nửa triệu lượt khách nước ngoài đến Trung Quốc trong hai tuần vào tháng 8.2008. Chính quyền Bắc Kinh cho biết kinh phí xây dựng sân bãi cũng như nhiều phương tiện hạ tầng phục vụ Olympic lên đến 200 tỉ USD. Tuy nhiên, như ghi nhận của tác giả Maureen Fan (Washington Post 13.6.2006), tình hình tổng quát thật ra chưa được sáng sủa lắm. Dân Bắc Kinh vẫn có thói quen cho chó ị bậy ngoài vỉa hè hoặc “tưới cây” trong công viên; tình trạng khạc nhổ vẫn nhan nhản ngoài phố; tài xế taxi vẫn phóng nhanh, vượt ẩu giành khách bất kể trời đất…

Tháng 5-2007, nhân viên thuộc Phòng văn minh tinh thần Bắc Kinh đã túa ra khắp đường phố để phát tờ rơi và kêu gọi bà con ngưng khạc nhổ bừa bãi (nhổ bậy tại Quảng trường Thiên An Môn bị phạt đến 7 USD). Trong 7 ngày, người ta đã phát 100.000 túi nhổ cho cư dân thành phố nhưng rồi gần như chỉ có rất ít người xài. Vào ngày 11 hàng tháng, nhân viên tuyên truyền văn hoá, mặc đồng phục xuất hiện tại nhiều địa điểm công cộng, cầm cờ vẫy, kêu gọi mọi người xếp hàng trật tự. “Tháng 3, chúng tôi tập trung vào khu vực nhà ga xe điện và trạm xe bus; tháng 4, chúng tôi tập trung vào khu vực bệnh viện” -Zheng Mojie, phó tổng giám đốc Văn phòng văn minh tinh thần kể lại – “Chúng tôi tặng hoa cho những bệnh nhân chịu xếp hàng”.

Tính đến tháng 6.2007, văn phòng Zheng Mojie đã phát hơn 4 triệu quyển sách học nếp sống văn minh, hướng dẫn mọi chi tiết từ cách vận quần áo, cách trả lời điện thoại cho đến cách dùng dao nĩa khi dùng bữa với người nước ngoài… “Đừng nhấn còi liên tục và nhấn còi inh ỏi điếc tai” – một phần trong quyển sách 109 trang viết – “Khi nhận điện thoại, hãy chào hỏi người nghe và nhẹ nhàng cho biết bạn là ai. Đừng nhấc máy quá chậm và nhớ để người gọi gác máy trước”… Hẳn là cần nhiều thời gian hơn để dân Bắc Kinh nói riêng và Trung Quốc nói chung điều chỉnh lại thói quen sống “thoải mái” đã hình thành từ nhiều thập niên.

Cuộc thăm dò vào tháng 2.2007 do Đài truyền hình trung ương CCTV tổ chức cho biết “Ngày xếp hàng” thật ra không có hiệu quả đáng kể. Hơn 72% người được hỏi nói rằng biện pháp vẫy cờ kêu gọi dân xếp hàng hoàn toàn không tạo được ảnh hưởng gì tích cực. Vài người nói rằng có không ít lý do cho sự hình thành và tồn tại của một số thói quen. Hành vi khạc nhổ chẳng hạn. Sở dĩ người ta khoái khạc nhổ là do muốn tống đờm khỏi cổ họng bị nghẹt bởi không khí ô nhiễm. Hơn nữa, nhiều thói quen xấu đã trở thành nếp sống và điều này chẳng dễ gì xoá bỏ một sớm một chiều và chỉ nhờ vỏn vẹn vào hai tuần với chiến dịch sống văn minh của Trung Quốc và Thế vận hội… 

Nguồn tổng hợp